Viêm tụy cấp là quá trình tụy bị kích hoạt các men tụy ngoại tiết gây ra biểu hiện chính trong tổn thương tụy, nên trong viêm tụy cấp, chức năng ngoại tiết (tức là chức năng tiêu hóa thức ăn) được chú ý hơn.

Trong sinh lý bệnh của viêm tụy cấp, khi có yếu tố thúc đẩy (như sỏi, rượu, tăng triglycerid máu) thì có 2 cơ chế xảy ra chủ yếu: kích hoạt men trypsinogen và cơn bão cytokin. Nếu chỉ kích hoạt men trypsinogen mà không diễn ra cơn bão cytokin, viêm tụy cấp thường chỉ khu trú ở mô kẽ tụy và diễn tiến nhẹ chứ không gây biến chứng toàn cơ thể. Nhưng nếu có cơn bão cytokin diễn ra, bệnh nhân có thể bị các biến chứng suy tạng theo thang điểm marshall như tổn thương thận, suy hô hấp và sốc.

Có từ 2 ổ tụ dịch quanh gan và thận thì mức độ viêm được tính là 4 điểm, 50% hoại tử được tính là 4 điểm à tổng cộng 8 điểm nên điểm CTSI đánh giá tiên lượng nặng.

Mức độ chẩn đoán viêm tụy cấp do rượu là uống > 5 năm và >50g cồn/ngày. 14g cồn tương đương với 360ml bia (chưa 5% cồn), vậy bệnh nhân uống 4 – 5 lon bia (1320 – 1650ml) tương đương với khoảng 51-64g cồn.

Nang giả tụy thường xuất hiện sau 4 tuần khởi phát bệnh việm tụy cấp, được xem như biến chứng mạn, mà Amylase máu chỉ cao trong vòng 3-5 ngày đầu à Amylase máu không tăng trong trường hợp này.

Do bệnh nhân đã có triệu chứng đau bụng của viêm tụy trong 7 ngày nên không thể làm xét nghiệm Amylase máu, do amylase máu sẽ trở về bình thường sau 3-5 ngày khởi phát triệu chứng. Ta có thể thực hiện Amylase nước tiểu do xét nghiệm này có thể dương tính kéo dài 2 tuần. Còn CRP và Hct được xét nghiệm để đánh giá tiên lượng cho bệnh nhân chứ không dùng chẩn đoán bệnh.

CRP>150 mg/L sau khởi phát 48h và bệnh nhân >70 tuổi là các dấu hiệu tiên lượng nặng nên loại trừ câu A và E.

Hct >44% trong 24 giờ khởi phát, BISAP ≥3 tiêu chuẩn, SIRS ≥2 điểm, có suy tạng (tổn thương thận cấp) và BMI >30 kg/m² là những yếu tố tiên lượng nặng.

Chỉ định chụp CT-scan ở bệnh nhân viêm tụy cấp bao gồm:

·       Hỗ trợ chẩn đoán xác định khi lâm sàng và men tụy không rõ ràng

·       Xác định mức độ nặng, các biến chứng tại hoặc quanh tụy khi đau bụng tiếp diễn hoặc lâm sàng xấu đi sau 48-72 giờ

·       Hướng dẫn can thiệp qua da (catheter dẫn lưu ổ dịch)

Nên nếu bệnh nhân có triệu chứng điển hình và amylase máu tăng thì đã thỏa 2/3 tiêu chuẩn chẩn đoán nên không giúp hỗ trợ chẩn đoán như đáp án B. Bệnh nhân nhập cấp cứu cần xét chỉ định chụp CT-Scan bụng nên câu C không phù hợp.

Do bệnh nhân có biến chứng tại chỗ (tụ dịch quanh tụy) nên theo phân độ Atlanta bệnh nhân được phân mức độ trung bình.

·       Tính điểm SIRS cho bệnh nhân là 2 điểm (nhịp tim > 90l/ph, bạch cầu tăng >12.000/mm³) à Thỏa tiêu chuẩn SIRS chẩn đoán VTC tiên lượng nặng

·       BISAP bệnh nhân 3 điểm (BUN>25 mg/dl, SIRS thỏa, tràn dịch màng phổi do mờ góc sườn hoành) à Thỏa tiêu chuẩn BISAP chẩn đoán VTC tiên lượng nặng

·       Hct<44% nên không phải yếu tố tiên lượng nặng

·       CRP<150mg/L nên không phải yếu tố tiên lượng nặng.

Bệnh nhân có SIRS 2 điểm do: Mạch >90 l/ph và nhịp thở >20 l/ph, thỏa tiêu chuẩn SIRS.

Bệnh nhân thỏa 2 điểm BISAP: SIRS (+) và tràn dịch màng phổi.

Cơn bão cytokin là 1 biến chứng nguy hiểm, trong đó hệ miễn dịch bị rối loạn và tấn công vào chính các tạng trong cơ thể bệnh nhân, nếu tấn công vào phổi sẽ gây hội chứng ARDS, tấn công não gây rối loạn tri giác, tấn công vào mạch máu gây rối loạn đông máu.

Cơn đau dữ dội thượng vị sau một bữa ăn thịnh soạn thường là đặc điểm của viêm tụy cấp. Đau kiểu đè ép thượng vị lan lên vai trái và ngón tay trái phù hợp với nhồi máu cơ tim thành dưới. Đau thượng vị kèm nôn ói, nôn ra sau đỡ đau là đặc điểm của viêm loét dạ.

Chỉ có đau đột ngột như dao đâm vùng thượng vị là đặc điểm phù hợp nhất trong thủng dạ dày.

Amylase có thể tăng > 3 lần trong các bệnh lý không do tụy: viêm tuyến mang tai, thủng tạng rỗng, nhồi máu ruột, thai ngoài TC và toan ceton đái tháo đường.

Nếu bệnh nhân khởi phát đợt cấp COPD thì được xếp vào nhóm biến chứng toàn thân của BN viêm tụy cấp, do đó theo tiêu chuẩn Atlanta 2012 thì mức độ viêm tụy cấp là mức trung bình.

Có khí sau phúc mạc à Điểm viêm = 4 điểm

Hoại tử 40% à Từ 33-50% điểm hoại tử = 4 điểm

Bệnh nhân có cơn đau bụng điển hình của viêm tụy cấp, do đó lipase máu là xét nghiệm đặc hiệu để chẩn đoán viêm tụy cấp.

Amylase máu có thể tăng trong nhiều bệnh cảnh khác viêm tụy cấp nên không đặc hiệu cho viêm tụy cấp nhu Lipase máu.

Mặc dù tăng bilirubin máu có thể xảy ra ở 10% bệnh nhân bị viêm tụy cấp, nhưng việc tăng bilirubin không đặc hiệu cho viêm tụy và không góp phần vào chẩn đoán.

BUN >22 mg/dL gợi ý viêm tụy. Tuy nhiên, tăng BUN máu không đặc hiệu cho viêm tụy cấp và không được đưa vào tiêu chuẩn chẩn đoán.

Mức chẩn đoán viêm tụy cấp do tăng triglycerid là 1000mg/dl, khi đổi đơn vị sẽ tương đương với 10g/L và 11mmol/L.

Điểm Mayo Robson là điểm sườn sống lưng bên trái. Điểm gặp nhau giữa cột sống và bờ dưới sương sườn XII. Lý do nằm bên trái do tụy thường bị viêm nhiều hơn ở phần đuôi tụy bên trái của phần thắt lưng. Tuy nhiên nếu bệnh nhân viêm ở phần đầu và thân tụy thì điểm này cũng có thể lệch sang bên phải, hoặc khi dịch viêm của tụy gây căng cứng khoang sau phúc mạc gây đau điểm Mayo-Robson.