Giải phẫu bệnh tập trung vào các biến đổi hình thái của tế bào, mô và cơ quan trong trạng thái bệnh lý.

Đại thể là mức tổn thương có thể nhìn thấy trực tiếp bằng mắt thường, ví dụ kích thước, màu sắc, hình dạng tổn thương.

Vi thể là mức tổn thương không thể đánh giá đầy đủ bằng mắt thường, cần quan sát qua kính hiển vi.

Hematoxylin & Eosin là kỹ thuật nhuộm thường quy, dùng phổ biến nhất để đánh giá cấu trúc mô và tế bào.

H&E là nhuộm cơ bản, được dùng trong phần lớn mẫu mô thường quy nên chiếm tỷ lệ rất cao.

Sinh thiết là lấy một phần hoặc toàn bộ mẫu mô từ cơ thể người nhằm phục vụ chẩn đoán mô bệnh học.

Tử thiết là lấy thi thể hoặc mẫu mô từ bệnh nhân đã chết để tìm nguyên nhân tử vong.

FNA là chọc hút bằng kim nhỏ, thường lấy mẫu tế bào hoặc mô rất nhỏ để định hướng chẩn đoán.

FNA thường dùng kim số 23–24; số kim càng lớn thì đường kính kim càng nhỏ.

Đây là điểm dễ nhầm: số kim không tỷ lệ thuận với kích thước kim; số càng lớn thì kim càng nhỏ.

Hippocrates nhấn mạnh quan sát triệu chứng ở người bệnh và xem môi trường, điều kiện sống có ảnh hưởng đến sức khỏe.

Ông cho rằng cơ thể gồm bốn thể dịch: máu, chất nhầy, mật vàng, mật đen; bệnh xuất hiện khi chúng mất cân bằng.

Bốn dấu hiệu kinh điển của viêm là sưng, nóng, đỏ, đau; đây là kiến thức rất hay gặp trong câu hỏi cơ bản.

Vesalius viết sách giải phẫu học đầu tiên “Về cấu tạo cơ thể người” và được xem là nhân vật nền tảng của giải phẫu bệnh.

Harvey có tác phẩm về hoạt động của tim và máu ở động vật, góp phần quan trọng vào hiểu biết tuần hoàn.

Morgagni liên hệ bệnh tật với tổn thương ở cơ quan quan sát được đại thể, nên gắn với giải phẫu bệnh đại thể.

Kính hiển vi mở đường cho quan sát cấu trúc nhỏ, giúp y học chuyển từ đại thể sang vi thể.

Virchow gắn với “Bệnh học tế bào”, cho rằng nguồn gốc bệnh tật xuất phát từ hoạt động bất thường của tế bào.

Trichrome là nhuộm đặc biệt giúp nhận diện sợi collagen, hữu ích khi đánh giá mô liên kết, xơ hóa.

PAS giúp làm nổi bật glycogen và chất nhầy, không phải là nhuộm đặc hiệu cho collagen hay canxi.

FNA lấy mẫu nhỏ bằng kim để đánh giá bản chất tổn thương, đặc biệt hữu ích khi cần định hướng lành tính hay ác tính trước phẫu thuật.

Sinh thiết lấy mô từ người để chẩn đoán, thường ở bệnh nhân còn sống; tử thiết lấy thi thể hoặc mô sau khi chết để tìm nguyên nhân tử vong.

Chẩn đoán ung thư cần xác định bản chất mô bệnh học. Sinh thiết giúp nhận diện tổn thương lành, ác và hỗ trợ định hướng điều trị.

H&E là nhuộm nền tảng để quan sát nhân, bào tương, cấu trúc mô; các nhuộm đặc biệt chỉ dùng khi cần tìm thành phần cụ thể.

PAS phát hiện glycogen và chất nhầy; Mucicarmin và Alcian blue cũng liên quan phát hiện chất nhầy, nên cùng nhóm phù hợp.

Đại thể là mức mắt thường; vi thể và siêu vi thể cần phương tiện phóng đại. Câu này dễ nhầm vì “vi thể” không phải là quan sát nhỏ bằng mắt thường.

Morgagni gắn với bệnh ở cơ quan đại thể; Virchow đưa bệnh học xuống mức tế bào, tạo nền cho giải phẫu bệnh vi thể.

Giai đoạn hiện đại mở rộng đến mức phân tử, gen và siêu vi thể; tuy vậy các phương pháp mô học kinh điển vẫn còn giá trị.

Giải mã bộ gen giúp hiểu rối loạn cấu trúc và chức năng gen, mở rộng giải phẫu bệnh sang bệnh học phân tử.

Galen nghiên cứu cấu trúc và sinh lý qua mổ xác động vật, tử tù; đây là hoạt động đặc trưng của giai đoạn y học cổ đại.

Hooke có vai trò quan trọng trong nhận thức về tế bào, tạo nền tảng cho sự phát triển của mô học và bệnh học tế bào.

Cohnheim gắn với nghiên cứu phản ứng viêm và hiện tượng xuyên mạch, giúp hiểu rõ hơn cơ chế viêm.

Khi tổn thương cần kính hiển vi để nhận diện, đó là tổn thương vi thể; đại thể phải thấy được bằng mắt thường.

FNA dùng kim nhỏ để lấy lượng mẫu ít nhưng đủ để đánh giá bản chất tổn thương trong nhiều tình huống chẩn đoán.

Trichrome giúp phát hiện sợi collagen, nên phù hợp khi cần đánh giá mô xơ hoặc tình trạng xơ hóa. H&E có thể quan sát tổng quát nhưng không chuyên biệt bằng Trichrome.